मर्यादवेल (समुद्रवेल): शिंदे घराण्याच्या देवकाची परंपरा, श्रद्धा आणि सांस्कृतिक महत्त्व.

  

                             दसपटी संस्थापक, मुळ पुरुष.                           
AI Generated First Look

Click for Acko

मर्यादवेल (समुद्रवेल) हे शिंदे घराण्याचे देवक कसे आहे? त्याची परंपरा, श्रद्धा, विवाहातील महत्त्व आणि सांस्कृतिक ओळख जाणून घ्या. 

                                                     

महाराष्ट्राची प्राचीन संस्कृती ही निसर्गपूजेशी घट्ट जोडलेली आहे. विशेषतः मराठा समाजातील ९६ कुळांमध्ये देवक पूजनाची परंपरा आजही जिवंत आहे. वृक्ष, वेल, फुले अथवा एखादा विशिष्ट निसर्गघटक हे कुलपरंपरेचे प्रतीक मानले जाते. याच परंपरेतून ९६ कुळांपैकी शिंदे घराण्याचे देवक ‘मर्यादवेल’ (समुद्रवेल) म्हणून ओळखले जाते.

🌿 मर्यादवेल म्हणजे काय?                              
मर्यादवेल ही एक दुर्मिळ आणि खास वनस्पती असून ती प्रामुख्याने समुद्रकिनारी किंवा नदीकाठच्या भागात आढळून येते. महाराष्ट्राच्या वेगवेगळ्या भागांमध्ये बोलीभाषेनुसार या वेलीला वेगवेगळी नावे आहेत. काही ठिकाणी तिला –

• मृत्तिकेचा वेल
• मरीताचा वेल
• मरीस्ताचा वेल
• समुद्रवेल
• मर्दाचे कडे

अशा विविध नावांनी ओळखले जाते. कोकण किनारपट्टी, रत्नागिरी परिसर तसेच सिंध प्रांतात ही वनस्पती विशेषतः आढळते.

Buy Now

देवक आणि कुलदेवतेची श्रद्धाः शिंदे घराण्यात मर्यादवेल अत्यंत पवित्र देवक मानले जाते. “देवकाच्या मुळाशीच आपली कुलदेवता वास्तव्य करते” अशी दृढ श्रद्धा आहे. म्हणूनच शिंदे घराण्यात देवक हे केवळ प्रतीक नसून धार्मिक व सांस्कृतिक ओळखीचा अविभाज्य भाग आहे.

विवाहसंस्थेत देवकाचे महत्त्व: मराठा समाजात, विशेषतः शिंदे घराण्यात, विवाह ठरवताना पत्रिका जुळवण्याआधी कुळ आणि देवक पाहिले जाते.

जर दोन्ही बाजूंचे कुळ किंवा देवक समान असेल, तर सोयरीक टाळली जाते. कारण समान देवक असणे म्हणजे एकाच मूळ वंशाशी नाते असणे, अशी समजूत आहे.

लग्नविधीत मर्यादवेल पूजन: लग्नासारख्या मंगलप्रसंगी मर्यादवेलीचे महत्त्व अधिक वाढते. शिंदे घराण्यातील परंपरेनुसार –

• मर्यादवेलीचे विधिवत पूजन केले जाते.
• वेलीपासून गोलाकार कडी (चक्र) तयार केली जाते.
• ती कडी लाल कापडात गुंडाळून देवक म्हणून मान्यता दिली जाते.
• हे पवित्र कडे विवाहमंडपात मुख्य ठिकाणी बांधले जाते

लग्नविधी संपल्यानंतरही हे देवक देवघरात जतन करून पुजले जाते. आजही अनेक शिंदे कुटुंबांकडे हे कडे श्रद्धेने सांभाळलेले दिसून येते.

परंपरेतून ओळख जपणारे देवक: आजच्या आधुनिक युगात अनेक परंपरा लोप पावत असताना, शिंदे घराण्यातील मर्यादवेल देवक ही परंपरा अजूनही श्रद्धेने जपली जाते. ही परंपरा केवळ धार्मिक नसून सामाजिक शिस्त, नातेसंबंध आणि सांस्कृतिक ओळख अधोरेखित करणारी आहे. संपादकीय प्रस्तुत, डिजीयुगंधरा प्रकाशित. लवकरच "युगंधरा" युट्युब चँनलवर प्रकाशित होईल.

Buy on  Amazon Trending Products